Vliegden – Als de natuur zijn gang gaat

Jaap van Loenen. Foto: Elly de Bruyn Prince

Relatief grote vleugeltjes voeren de lichte zaadjes door de wind gedragen naar allerlei plaatsen zoals zandverstuivingen of open plekken en soms ook langs paden. Deze verwilderde vorm van verspreiding heeft tot gevolg dat er geen rechte stammen ontstaan.

Die vind je in het gecultiveerde bos waaraan de boom ook zijn wetenschappelijke naam ontleent. Sylvestris betekent van of uit het bos. De bomen worden dicht bij elkaar op een klein stukje grond bijeen gezet en ontwikkelen rechte stammen. De grove den levert verder hars, dat voor veel doeleinden gebruikt wordt. Zo wordt er terpentijn van gewonnen en colofonium. Voor de winning van hars wordt de boom verwond, waarbij het vrijkomt.

De vliegden
Dit wil niet zeggen dat de vliegden niet waardevol zou zijn. Rechte planken produceert hij niet, maar verder dezelfde nuttige stoffen. De bijzondere waarde ligt echter op een heel ander terrein: hij is fraai van vorm.

Een in vrijheid opgroeiende boom, niet gehinderd door dichtbijstaande andere bomen, krijgt een geheel eigen vorm. Die wordt beïnvloed door de omstandigheden ter plaatse, maar behoudt een eigen karakter. Dit levert vaak schilderachtig mooie vormen op.

De waarde daarvan is moeilijk in te schatten. Het draagt bij aan een aantrekkelijk landschap. Een zandverstuiving of een kaal stuk land krijgt een eigen sfeer.
Een klein stukje natuur
Speciaal mooi is het, wanneer een aantal zo verspreide vliegdennen dicht bij elkaar terecht komen waardoor ze een bosje vormen met een eigen karakter. Het worden dan geen bomen met rechte stammen. De vliegdennen ontwikkelen hun eigen vorm. Ze geven een idee hoe een oorspronkelijk grove dennenbos eruit heeft gezien in een landschap dat wij nauwelijks meer kennen. Hoe waardevol dat is blijkt doordat veel mensen zo’n plek als vakantieoord kiezen om eens echt tot rust te komen. Het wordt langzaam duidelijk, dat eenvormigheid, of dat nu bouw betreft dan wel een éénvormig bos op den duur vermoeiend werkt.

Een open stukje grond met een paar mooie vliegdennen werkt dan al bevrijdend en rustgevend. Dat is de waarde van de vliegden.