Een initiatief voor bomen en groen

Caroline de Jong

Bomen en groen zijn cruciaal
In twee documenten, een door de gemeenteraad aangenomen initiatiefvoorstel van de Partij voor de Dieren: ‘Haagse bomen, Haagse trots’ en een voorstel van het college ‘Ruimte voor groen en water’, worden de voordelen van bomen en groen helder uiteengezet. Oudere bomen zijn belangrijk voor klimaat en biodiversiteit, ze hebben een groot kroonvolume dat het broeikasgas CO2 afvangt, bieden dieren beschutting en voedsel. Bomen en groen helpen tegen de gevolgen van klimaatverandering, hittestress en wateroverlast. En er zijn nog veel meer voordelen, onder andere voor leefbaarheid, gezondheid, sociale cohesie, vastgoedwaarde.

Toch nog veel bomen gekapt
Ondanks de goede voornemens in partijprogramma’s van nagenoeg alle partijen, worden er toch nog veel bomen gekapt in de stad. Of ze staan op de nominatie gekapt te worden. In vijf jaar tijd (2019-2023) heeft de gemeente Den Haag voor niet minder dan 17.729 bomen een kapvergunning afgegeven. Vorig jaar januari maakte de AVN een overzicht voor 2025: een totaal van 1442 bedreigde bomen in zeven plannen. En sindsdien komen er weer meer bij, de maand januari dit jaar alleen al: 50 bomen die zouden moeten worden gekapt voor tram 12a, 106 bomen voor bouw in De Venen.

Redenen voor kap
Er zijn drie belangrijke redenen voor kap: de herinrichting voor de brede trams, waterberging en bouw.

Dan is vaak de enige oplossing om bomen te verplanten. En daarvoor moeten ze tijdig worden voorbereid.
Dat kan bij lindes bijvoorbeeld goed. Wist u dat twintig lindes langs tram 1 op Scheveningen daar in 1988 zijn gebracht vanuit de provincie Utrecht?
Zijn alle geplande tramlijnen wel helemaal nodig? Bijvoorbeeld de aftakking van de Vlietlijn naar Delft. In Voorburg en Rijswijk zouden daarvoor veel bomen moeten worden gekapt. Lijn 1 gaat nu ook al naar Delft, via het centrum, en wordt veel gebruikt. Een ander plan: in alle vier varianten van de ‘Verkenning Internationale zone’ komt de tram op maaiveld, langs de Teldersweg, dwars door de Scheveningse Bosjes. Is er geen alternatief?

Om te voorkomen dat bomen voor waterberging moeten verdwijnen zijn er mooie oplossingen: opslag van water onder de grond zoals bij het geslaagde Cromvlietpark, bomen op een eiland zoals in het Florence Nightingale-park, een moerasbos -dat is win win: bomen en water- zoals de AVN heeft voorgesteld voor de GAVI-kavel.

Kap ten behoeve van bouw voorkomen
De AVN zegt: ‘Bomen eerst!’. Maak bij bouwprojecten van tevoren een inventarisatie waar welke bomen staan, hun waarde, en bouw er omheen. Recent ging dat helaas weer mis, bij het voormalige ministerie van Sociale Zaken, waar het niet lukte twee bijzondere bomen te laten staan aan de rand van het terrein.

Onderdeel van het initiatiefvoorstel Haagse bomen is het aanwijzen niet alleen van monumentale bomen, maar ook van bijzondere bomen in de stad. Dat zijn bomen die bijvoorbeeld beeldbepalend zijn, zeldzaam, ouder, van cultuurhistorische of natuurhistorische betekenis. Daarnaast komen er aangescherpte regels voor kapvergunningen en herplant. Zo wordt met dit voorstel een Boom Effect Analyse (BEA) verplicht, dat komt in de APV. Met zo’n BEA worden alternatieven voor kap onderzocht. In het document staan goede passages over een afdoende compensatie, bijvoorbeeld -indien nodig- twee kleinere bomen in plaats van een grote. En indien herplant niet kan, moet een afdoende hoog bedrag in het bomenfonds worden gestort, zodat er genoeg geld is om vervangende bomen te planten.

De Stedelijke Groene Hoofdstructuur versterken
Het initiatiefvoorstel is duidelijk: bescherm de Stedelijke Groene Hoofdstructuur (SGH) door voorschriften in het omgevingsplan. Zoals uitgangspunt is in de omgevingsvisie, en trouwens al in 2005 door de raad was besloten voor bestemmingsplannen. (Bestemmingsplannen worden vervangen door een omgevingsplan.) Projectontwikkelaars beginnen echter graag juist in of direct naast de SGH te bouwen: in de ecozone bij de Zichten, pal naast de kasteeltuin in de Binckhorst, pal naast ecozone Lozerlaan voor De Venen.

Voor het versterken van de SGH is het ook belangrijk wat ernaast gebeurt. Als er toch wordt gebouwd:
● bouw zo dat er openingen blijven naar ander groen, zodat er geen barrières worden gevormd;
● maak groene daken die aansluiten op het SGH-groen, het beste op maaiveld, hoe lager, hoe meer kansen voor de natuur;
● vermijd schaduw en windhinder, verlichting die schadelijk is voor de natuur (vleermuizen);
● beter zijn juist groene bufferzones om ecozones en natuur- en groengebieden heen: natuurspeelplaatsen, volkstuinen, natuurinclusief bouwen;
● geen padelbanen met transparante wanden waar vogels tegen vliegen.

De toekomst?
In Den Haag is al veel mooi beleid om natuur, groen en bomen te behouden en versterken. Dat staat ook in de aangenomen omgevingsvisie. Bovengenoemde documenten sluiten daar op aan. Maar de uitvoering is lastig en zal dat zeker in de toekomst blijven, met de enorme bouwopgave in een stad met weinig ruimte.