Algemene Vereniging voor Natuurbescherming voor 's Gravenhage en omstreken
AVN site » Symposium AVN bespreekt biodiversiteit

Symposium AVN bespreekt biodiversiteit

Ter gelegenheid van het afscheid van voorzitter Frits Prillevitz organiseerde de AVN op 3 april jongstleden een symposium over biodiversiteit. Een inspirerend onderwerp waarvoor drie sprekers waren uitgenodigd die ieder met een eigen invalshoek het thema benaderden. Doelstelling van de bijeenkomst was het verzamelen van ideeën als aanzet voor een nieuw gemeentelijk groenbeleidsplan in 2015.

Biodiversiteit staat eigenlijk synoniem aan kwaliteit van de natuur, ongeacht of dat nu het groen in de stad of van het platteland betreft. Als we de diversiteit van flora en fauna willen vergroten,  dan zal er op een andere manier met aanleg en beheer moeten worden omgesprongen. Dat was in hoofdlijn de rode draad waar alle drie de sprekers op aanstuurden.

Onze voetafdruk is veel te groot
De aftrap werd gegeven door  Ignace Schops, directeur regionaal Landschap Kempen en Maasland bij onze zuiderburen, maar ook lid van het Climate Leadership Corps onder leiding van Al Gore. De inleiding van Ignace was dan ook vooral geënt op de risico’s van de klimaatgevolgen door opwarming van de aarde. De ongelimiteerde uitstoot van CO2 heeft direct invloed op de biodiversiteit in de gehele wereld. Ons gedrag met betrekking tot energieverbruik is dus ook nauw verbonden met de kwaliteit van de natuur om ons heen. Met dit grootschalige wereldprobleem oversteeg hij de maatvoering van het onderwerp over biodiversiteit op stedelijk niveau wel enigszins, maar de boodschap was duidelijk. Willen we op lokaal niveau een verbetering in de natuur doorvoeren, dan moet er verder worden gedacht dan de stads- of zelfs landsgrenzen. Schops somt nog een aantal megatrends op die van grote negatieve invloed zijn op de biodiversiteit in de wereld.  “De wereldbevolking blijft maar groeien; er is steeds minder ongerepte natuur en het toerisme is wereldwijd een van de grootste bedreigingen voor de biodiversiteit.  We moeten ons er meer van bewust zijn dat onze consumptie en daarmee onze voetafdruk veel te groot is”. Schops vindt dat we veel meer lef moeten tonen om anders te denken. en een meer coöperatieve houding met gevoel voor verantwoording moeten ontwikkelen. “Het kan anders! Binnen de steden is echte winst te behalen. Om een verandering in gang te zetten, moeten we terug naar de oude waarden. Natuurbeleving dicht bij huis is er daar één van. Sla bruggen tussen economie en ecologie en laat zien dat natuur sociaaleconomische problemen helpt oplossen. Inwoners van de stad moeten hun eigen omgeving veel meer gaan waarderen en gebruiken in plaats van verre bestemmingen te bezoeken.”

Verantwoording delen
De tweede spreker bleef dichter bij huis. Jacco Schuurkamp, senior beleidsmedewerker groen van de gemeente Den Haag, startte met een opsomming van de hoeveelheid groen binnen de gemeentelijke grenzen. Met drie Natura 2000-gebieden, 940 ha grote parken, landgoederen, lanen, plantsoenen en recreatiegebieden mag Den Haag zich met recht een groene stad noemen. Sinds het begin van de jaren 90 is er structureel gewerkt aan een integrale visie op de groenstructuur met veel aandacht voor ruimtelijke, ecologische en recreatieve aspecten. Daarmee heeft Den Haag een volwassen groenbeleid dat ondersteund wordt door gedetailleerde nota’s waarin die regelgeving nader wordt uitgewerkt.
Op die manier is natuur, ecologie en biodiversiteit al heel goed in de stad verankerd, aldus Schuurkamp. Hij illustreerde dit betoog met een reeks waarnemingen van bijzondere soorten die bewijzen dat de natuurwaarde in Den Haag hoog staat genoteerd. Hij haastte zich ook te zeggen dat er binnen de gemeente nog geen signalen zijn voor het ontwikkelen van een nieuw groenbeleidsplan.
Er zijn wel nieuwe ontwikkelingen gaande met betrekking tot natuurwetgeving op landelijk niveau en uit de samenleving mag straks participatie verwacht worden op het gebied van natuurontwikkeling. De verantwoording kan op die manier buiten de overheid ook gedeeld worden door groene instituties, bedrijfsleven en particulieren. Hij pleit voor meer meedenken en meedoen door de Haagse burgers. Hoe dat precies moet worden ingevuld is de nieuwe uitdaging.
Ook Schuurkamp legde de nadruk op anders denken en anders doen. “Ons denken moet uitgaan van de dynamiek in de natuur als een gegeven en niet als een proces dat we onder controle moeten krijgen”. Hij gaf daarbij het voorbeeld van het loslaten van het krampachtige veiligheidsbeleid in de zeereep door het Hoogheemraadschap. Daar krijgt de dynamiek van de duinen weer een kans op plekken waar het kan. Dat is een flinke omslag in het denken.   

Ontwerp moet  ecologisch functioneel zijn
Landschapsarchitect Fleur Timmer heeft als derde spreker de taak om de zaal in te wijden in het ecological urban design zoals dat op haar werkplek in Engeland heet.
‘Biodiversiteit op ontwerp’ kent vele toepassingen en is erop gericht de complexiteit van een ecologisch landschap te verbinden met een aantal ecosysteemdiensten als stedelijke voedselproductie, wateropvang, luchtzuivering, recreatie etc.
De natuur in de stad dient uiteraard niet alleen voor de visuele aankleding of recreatie, maar moet optimaal functioneel zijn voor alle gebruikersgroepen.  Stedelijke natuur is ook onderdeel van de identiteit van de stad, vindt Timmer. “Benadruk de geografische plek waarop de stad zich bevindt. De grondsoort waarop het groeit is maatgevend voor de biodiversiteit”.
Timmer geeft uitleg over de regelgeving die in Engeland de maatvoering van stedelijke inrichting is. Die regels staan uitdrukkelijk ten dienste aan het ontwerp en de instandhouding van de ecologische kwaliteit. “We worden in Engeland geacht om habitats te ontwerpen. Het floristisch ontwerp moet ook functioneren voor de fauna die er gebruik van maakt. Ontwerp en beheer moeten in elkaar overlopen en leiden tot een duurzame instandhouding van het geheel. Om dat te bereiken hebben ontwerpers de beschikking over diverse toolkits die richting geven aan het beoogde resultaat. Het is ook heel belangrijk dat een landschapsarchitect al aan het begin van het bouwproces wordt betrokken en niet pas als het gebouw er al staat en alleen de tuin nog moet worden aangelegd. Architect en urban designer vragen in Engeland gezamenlijk de bouwvergunning aan. Als dat niet volgens de regels gebeurt, kan de vergunning zomaar geweigerd worden. Je moet gezamenlijk alles uit de kast halen om het systeem zo ecologisch, duurzaam en optimaal mogelijk te laten functioneren. Dat is de nieuwe trend”. Timmer geeft een aantal Haagse voorbeelden waar ze graag haar toolkit op zou loslaten. Het weghalen van struiken en onderbegroeiing in parken ten behoeve van ‘veiligheid’ zou in Engeland niet meer kunnen.
“Je vernielt dan habitat van zangvogels en dat degradeert de biodiversiteit”.

Plenaire discussie
In de discussie die zich na afloop van deze lezingen ontspint, rijst de vraag in hoeverre Den Haag iets van de Engelse ontwerpregels kan leren. Jacco Schuurkamp geeft de verzekering dat de regelgeving in Nederland minstens zoveel kwaliteitsborging geeft als die in Engeland. “We zijn hier anders georganiseerd, maar onze kasten staan vol met handleidingen en regelgeving waaraan ontwerp en beheer moeten voldoen. Vanuit de zaal reageert een deelnemer dat Engeland minstens 20 jaar voorloopt in deze ontwikkeling. Er is dus wel degelijk iets te leren.
Dagvoorzitter Maas Goote heeft voor de discussie drie thematische vragen opgesteld:
Hoe kunnen we kennis en tijd voor het beheer mobiliseren?
Hoe vind je elkaar als overlegpartners (gemeente, natuurorganisaties, inwoners)?
Hoe krijgen we biodiversiteit hoger op de gemeentelijke politieke agenda en hoe kunnen we dit een plek geven in het nieuwe gemeentelijke groenbeleidsplan?
Die discussie werd tussen de bijna 80 deelnemers aan het symposium breed gevoerd, waarbij ook veel suggesties van aanwezige beleidsambtenaren van provincie en zelfs Europese overheid.

Uitkomsten
De AVN zal de uitkomsten van dit symposium gaan gebruiken voor een eerste raamwerk voor het nieuwe groenbeleidsplan. Want ook al heeft het huidige (demissionaire) college nog geen plannen in die richting, vanuit de achterban kan er wel politieke stimulans worden georganiseerd.
Het item biodiversiteit bleek in ieder geval een dankbaar onderwerp om de geest te scherpen en het netwerk van beleidsambtenaren met interesse bij elkaar te krijgen.